Kan Şekeri ölçümü diyabetin izlenmesinde son derece önem taşıyor. Kan şekerindeki iniş çıkışların düzenli olarak takip edilmesiyle hem günlük yaşam daha da kolaylaşıyor, hem hekime medikal tedavide, hem de diyetisyene medikal beslenme tedavisinde yardımcı olunabiliyor. Özellikle son yıllarda teknolojinin ceplere sığdırdığı şeker ölçüm aletleri ile günde birkaç dakikanızı ayırarak kan şekerinizi kendiniz ölçmemiz mümkün.

Evde kan şekeri izleniminin başlanmasını diyabet tedavisinde devrim olarak nitelendirilmekte. Kan şekeri ölçümü, en başta diyabetli insanların hastalıklarını kontrol altında tutmak için hastane de harcadıkları zamanının azalmasına yardımcı oldu. Bununla birlikte, diyabetli kişi ve diyabet tedavisinde yer alan sağlık uzmanları için bir dizi uyum ve tedavi sorununa da yol açtı.

Diyabet tedavisinde sürekli kan şekeri takipleri, hekimin medikal tedaviyi planlamasında yardımcı. Çünkü, sürekli takipler, kan şekerinin aşağı-yukarı inip çıkarken yaptığı rahatsızlıkları önlemede avantaj sağlıyor. Böylece, bir yandan oluşabilecek ani şeker düşmesi (hipoglisemik reaksiyonlar) ya da gelişebilecek ani şeker yükselmesi sonucu asidoz tablosunun önüne geçilmiş oluyor.

İki önemli çalışma (Diyabet Kontrol ve Komplikasyon Çalışması ve İngiltere Prospektif Diyabet Çalışması) diyabetle ilişkili komplikasyonların azaltılması için kan glukoz düzeylerinin hedef alınması gerektiğini açık bir şekilde gösteriyor. Pek çok ülke, diyabette glukoz kontrolünde %7’nin altında HbA1c düzeyi gibi katı hedefler koyuyor.

Diyabet tedavisinde, bu hedeflere ulaşılmak için öncelikli açlık glukoz düzeyleri hedef alınıyor. Ayrıca, son çalışmalar öğün öncesi ve / veya sonrası glukoz düzeylerinin de önemli olduğunu vurguluyor. Bu, temelde Tip 2 diyabetli kişilere yoğunlaşan son bir çalışmayla destekleniyor ve bu çalışma özellikle hastalığın erken evreleri boyunca öğün sonrası kan glukoz (öğünden 2 saat sonra ölçülen kan şekeri) düzeylerinin HbA1c değerleri üzerinde önemli bir etkisinin olduğunu ileri sürüyor.

Kan şekerini olabildiğince normale yakın tutmak gerekli

Kan şekeri gün boyu devamlı olarak değişim gösterse de, kan şekerini olabildiğince normale yakın değerlerde tutmak gerekir. Gün içinde kan şeker değerindeki oynamalar, okyanusların iskelede yükselmesi ve alçalması ile karakterize gel-git olayına benzetilebilir. Herhangi bir günkü kan şekeri ölçümü ise, iskeleye vuran suların o anki durumunu gösteren bir fotoğraf gibidir. Sizin de görebileceğiniz gibi bu fotoğraf, suların gerçek düzeyini hiçbir zaman göstermeyecektir, tıpkı tek bir kan şekeri ölçümünün fazla bir şey ifade etmediği gibi. Tek bir kan şekeri ölçümü, tedavinin düzenlenmesinde yardımcı olamaz.

Eğer diyabetli bir kişi kendini iyi hissetmiyorsa, o an yapılacak bir test ile bu hissettiklerinin kan şekeri düşüklüğünden mi, yoksa yüksekliğinden mi kaynaklandığını gösterecektir. Hatta bazı dönemlerde fiziksel olarak bir değişim yaşanmasa da kan şekeri düzeyi o kadar iyi olmayabilir. Kan şekerinin hafif yükseldiği durumlarda diyabetli iyi şeyler hissedebilir ve sorunu fark etmeyebilir. Ancak ne yazık ki, bu seviyeden daha yükseğe çıktığında yaşanan tablo değişir ve uyku hali, yorgunluk gözlenebilir. Hatta ketozise, sonra da ketoasidoza kadar gidebilir. Bu noktada durumu erken fark etme problemi daha başında çözmeye yarar.

Sonuç için 1-2 dakika yeterli

Başta da belirttiğimiz gibi, diyabetli kişinin günde sadece birkaç dakikasının ayırarak kan şekerini kendisinin takip etmesi son yıllarda diyabet takibindeki en önemli ilerlemelerden biri olarak gösteriliyor. Bu gelişme sayesinde diyabetin tedavi planlaması kökünden değişime uğradı. Evde kan şekeri testi ile kişiler kendi diyabetlerini kontrol altına alarak, kendi metabolik durumunu anında öğrenebiliyor ve en önemlisi, diyabet tedavisinde ve yönetiminde pasif olmaktan çıkıp doktorlar ve diğer sağlık personelinden oluşan takımın bir parçası haline geliyor.

Kan şekerinin kontrolü sırasında, iki önemli noktayı hatırlamakta fayda var. Kan şekerindeki dalgalanmalar, birçok diyabetlinin aklını karıştırır. Kan şekeri, açlıkta düşük, tokluğun ilk yarım saati ile bir saati arasında en yüksek değerine ulaşır. Bir saatten sonra zamanla düşer.

On-onbeş yıl öncesine dek bir diyabetlinin kendi kan şekeri ölçümünü yapmak mümkün değildi. Diyabetliler, idrar şeker testi ile izleniyordu. Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunmaktaydı, idrarda şeker, kan şekeri kanda yükseldikten bir süre sonra çıkabilir. Daha önemlisi idrarda şeker testi, normal sınırın altındaki kan şekeri hakkında (örneğin hipoglisemide) bilgi vermez.

Önemli engellerin aşılması

Bir çok faktör kişinin evde kan şekeri izlemi yapmasını etkiler. Bunlar ;

- Görme keskinliği
- El becerisi
- Eğer bir kişi bu testi yalnız başına yapamıyorsa, sosyal desteği
- Sosyo – ekonomik durumu (test için gerekli aletleri alabilme gücü)
- Empati

Kan şekeri ölçüm cihazlarının ve test çubuklarının geliştirilmesi, diyabetli pek çok insana kendi kan şekeri düzeyini takip etme imkanını verdi vermesine ama, teknolojideki çoğu ilerlemelere rağmen, tüm yöntemler hala ölçümün yapılması için kan elde edilmesini, bunun içinde diyabetli kişinin parmaklarına iğne batırılmasını gerektiriyor. Bu kişilere kendi başlarına test yapabilme becerisini kazandırmak için yardım eden sağlık uzmanlarının, evde ölçüm cihazı ile sık kan şekeri izlemi yapılmasının zahmetli ve pahalı olabileceğinin ve ayrıca uygun olmayabileceğinin de farkında olmaları gerekiyor.

Antrenörlük yapma

Diyabet eğitimcilerinin, diyabetli kişiler tarafından kendilerine söylenen hem test yapmama hem de testin yapılma sıklığını azaltma nedenlerini iyi bilmeleri gerekir. Diyabetli birine kan glukoz düzeylerinin izlenmesinin sade bir şekilde öğretilmesi yeterli değildir. Evde izlem yapan bir diyabetlinin, kan şekeri ölçüm sonuçlarına göre tedavisinde yapacağı değişikliklerle ilişkili gerekli bilgi ve beceriyi geliştirmeleri gereklidir. Sağlık çalışanının diyabetliyi evde şeker ölçümü sonuçlarıyla ilişkili olarak gerekli tedavi değişikliklerini nasıl yapması gerektiği konusunda bilgilendirmelerinde çok büyük yarar vardır.

Ölçümler ne zaman ne sıklıkla yapılmalı ?

Diyabet tedavisinde, test için en uygun zamanın seçilmesi önemlidir. Bu, diyabetli kişiye gün boyu kan glukoz düzeyi hakkında en değerli bilgiyi verecek zaman olmalıdır. En sık kullanılan zamanlar; açlık, öğünden hemen önce ve öğünden 1–2 saat sonraki zamanlardır. Eğer diyabet eğitiminin başlangıcında ölçüm zamanlarında diyabetli birey ile birlikte karar verilirse, testin başarısı artar.

Benzer şekilde, önerilen günlük test sayısı üzerinde dikkatlice durulmalıdır. Çalışmalar, sık test yapmanın kan glukoz kontrolü üzerine pozitif etki yapacağını doğruluyor. Bununla birlikte, günde 7 kez test yapılması ideal görülürken bir çok nedenden dolayı çoğu diyabetlinin bu sıklıkta ölçüm yapmayacağı tahmin ediliyor. Zaman yokluğu, gerekli test çubuklarının alım güçlüğü ve de sık olarak parmağı delmenin verdiği rahatsızlık gibi nedenler sık ölçüm yapılmamasının nedenleri arasında sıralanıyor. Alternatif uygulamalar diyabetlinin belirlediği günlerde birkaç test; veya günün farklı zamanlarında 1–2 test şeklinde yapılabiliyor./

Ölçüm yaparken nelere dikkat edilmeli

Gittikçe modernize edilen kan şekeri ölçüm tekniklerinin bu sayede kullanımları da son derece kolay bir hale geldi. Doğru sonuçları öğrenebilmek için bu cihazların kullanımının çok iyi öğrenilmesi gerekir. Aksi taktirde, elde edilen sonuçlar yanlış ve yanıltıcı olur. Bugün artık birçok kişi, kan şekeri kontrolünü, cebe sığabilecek hesap makinesi büyüklüğündeki, şeker ölçüm aletleri ile yapıyor.

Günümüzde parmak delmek için otomatik deliciler mevcut. Bu aletlerle hızlı şekilde parmak delinebiliyor. Kan şeker ölçüm aleti, test çubuğu üzerine koyduğunuz kan damlasının meydana getirdiği kimyasal reaksiyonu okur. Bu kimyasal reaksiyon, kan serumundaki şeker miktarını gösterir. Kan şeker ölçüm aleti kimyasal reaksiyonu mg/dl olarak sayılara çevirir ki bu rakamlar, şeker ölçme aletinin ön yüzündeki ekranda belirir.

Bazı ölçüm aletleri, sadece sayıları göstermez, ayrıca ölçümü, ölçüm tarihini ve zamanını da hafızasına alarak kaydeder. Bazı ölçüm aletleri, bilgileri software programla işleyen bilgisayara aktararak, kan şekeri kontrolünün analizini yapabilir.

Kan şekeri kontrolünde en iyi sonucu alabilmek için, ölçme yöntemini iyi öğrenmek şart. Bunu da ölçme aleti ile birlikte verilecek kaset yada kitapçıktan edinebilirsiniz. Eğer bir sorununuz olursa, doktorunuza ya da ölçme aletini aldığınız firmaya danışabilirsiniz. Bunun yanında, ölçme aleti temizlemeli, düşmeye, çarpmaya karşı korumalı. Test çubuklarını, ağzı sıkıca kapalı olan kutusunda saklamalıdır.

Test çubuklarını ve ölçüm aletini, yüksek sıcaklıklardan ve rutubetten uzak tutmalısınız.

Ölçüm aletinin kullanımı tam olarak öğrenildiğinde ölçüme başlanmalı. Ölçüm aletini, birkaç yıl kullandıktan sonra, yeni gelişen teknikler konusunda bilgi edinmek için, tedavinin sürdürüldüğü sağlık merkezine başvurmakta fayda var. Ayrıca hekime giderken ölçüm aletini ve test çubuklarını getirmek yararlı olabilir.

Vizit sırasında, doktorunuz laboratuvarda kan şekeri ölçümünü isteyecektir. Doktorunuz ölçüm istediğinde, kan verdikten sonra, siz de kendi ölçüm aletiniz ile ölçüm yapınız. Eğer sizin ve laboratuvarın ölçümleri arasındaki fark çok fazla ise, bu birşeylerin yanlış gittiğini gösterir. Bu belki sizin makinenizin ya da tekniğinizin yanlış olabileceğini gösterir. Sebebe yönelik çabuk bir kontrol yapmalısınız. Eğer, ölçüm aleti bozuksa firmalar, tüketici hatları ile yardımcı olmaya çalışmaktadırlar.

Önemli kendi kendini izleme sorunları

Sıklık
Testin sıklığı hakkında bireysel karar verilirken, aşağıdaki konular üzerinde durulmalıdır:

Diyabetin süresi : Diyabet teşhisi yeni konulan bir kişi için sağlık çalışanı veya ölçüm sonuçlarına göre tedavide değişiklik yapma bilgi ve becerisini kazanan bir diyabetlinin kendisi sık ölçüm yapılmasına gerek duyabilir.

Diyabetli kişinin test yapmaya razı olduğu sıklık. Bu önemlidir ve ne yazık ki, diyabetlilere sağlık bakımı veren sağlık uzmanları tarafından üzerinde sıklıkla durulan bir konu değildir.

Bir kişinin ölçüm sıklığının etkileyeceği yaşam tarzı faktörleri : Örneğin sık ölçümün, delinmeden dolayı, parmaklarda yaratabileceği ağrı, acı kişinin bir klavyeyi kullanabilmesini etkileyebilmektedir.

Önerilen test sıklığını belirleyen yaşam tarzı faktörleri : Hipoglisemiyi fark etmediği için sık ölçüm önerilmesi sonucunda ölçüm yapan kişi sık sık hipoglisemiyi gösteren değerlerle karşılaşmaktan rahatsızlık duyabilir ve mutsuz olabilir.
Doğruluk

Ayrıca, evde kan şekeri izleminin güvenirliğinin bir çok faktör tarafından etkilenebileceği unutulmamalıdır, bunlar :

Teknik : Tekniklerin düzenli olarak gözden geçirilmesi önemlidir, özellikle laboratuar veya diğer ölçüm cihazlarının sonuçlarıyla kıyaslandığında bir tutarsızlık varsa (belki test çubuğuna yetersiz kan emilebilmesinden olabilir).

Hijyen (el yıkama) : Pek çok evde kan glukozunu takip etme sistemi glukozun bütün türlerini tespit etmektedir. Buna kısa süre önce elinize aldığınız yiyecekteki şeker de dahildir.

Diğer tıbbi hastalıkların tedavisinde kullanılan maddelerin etkileri : Örneğin sürekli peritonal diyaliz sıvısı kullanan diyabetli kişilerde, bu diyaliz sıvısı kan akımına geçebilir ve kan glukoz sonuçlarını etkileyebilir.
Yetki verilmesi

Evde kan glukozu takibi, zaman içinde diyabet tedavisinde yardımcı olan etkin bir yöntem getirmiştir. Bununla birlikte, bu takibin bir fiyatı vardır ve bir tedavi seçeneği ile hastalığınızın kontrolünü ve tedaviye uyumunuzu garanti etmez. Diyabetli kişiler testlerden çıkacak sonuçların anlamının ne olduğunu öğrenmek için gerekli beceri ve bilgiyi de geliştirmelidir ve bu sonuçların neticesinde ne yapılması gerektiğini öğrenmelidirler. Diyabetli kişilerin kendi tedavilerine kararı vermek için güçlerinin olduğunu bilmeleri ve sağlıklı bir yaşam hedeflerine ulaşmak için evde kan glukoz takibinin faydalı bir yöntem olduğunu bilmeleri önemlidir.

Dikkat edilmesi gereken ayrıntılar

Kan şekeri kontrol programınız, size özgü olmalıdır. Bu sizin tıbbi geçmişiniz, diyabetinizin durumu, kontrolündeki başarınız ve yaşam tarzınızla ilişkilidir. Eğer hamileyseniz, sadece sizin diyabet yönetim planınız değil kan şekeri ölçüm sıklığınız da değişecektir. Başka bir hastalık geçiriyorsanız, kan şekerinizi daha sık kontrol ederek, şifayı daha hızlı yakalarsınız.

Birçok stres dönemlerinde, kan şekerini daha sık kontrol etmelisiniz, stres durumunda kan şekeriniz yükselmektedir.

Aşı olduğunuzda da, vücut için bir stres oluşacağından ölçüm sıklığınız artmalıdır.

İnaktif yıllardan sonra tekrar düzenli egzersize başlarsanız, kan şekeri düzeyini, egzersizden önce ve sonra ölçüp kontrol etmelisiniz.

Eğer zayıflama çabası içindeyseniz, birkaç nedenden dolayı kan şekerinizi sıklıkla ölçmelisiniz.
Birincisi birkaç kilo kaybetmeyle, kan şekeri seviyesinde göreceğiniz düşüklük, çabalarınızı sürdürmek için iyi bir motivasyon olacaktır. İkincisi kilo kaybederken öğünde tüketilen besinlerin, kan şekeri seviyesi üzerine etkilerini, öğünden önce ve sonra ölçerek görebilirsiniz.